vier hartkwaliteiten brahma viharas

De Vier Hartkwaliteiten – De Brahma-Viharas

Het Boeddhisme kent de Brahma-Viharas. Dit zijn de kwaliteiten van het hart van waaruit je WILT leven, maar wat niet altijd lukt. Het vergt oefening en inzicht.

De vier hartkwaliteiten (of traditioneel ook ‘de vier verheven toestanden van de geest’) zijn:

  • Metta (Liefdevolle vriendelijkheid > De wens dat alle wezens gelukkig zijn)
  • Karuna (Compassie > De wens dat het lijden van alle wezens minder wordt)
  • Mudita (Altruïstische vreugde > De wens dat alle wezen vreugde mogen ervaren)
  • Upekkha (Gelijkmoedigheid > Het accepteren van het leven zoals het zich ontvouwt. Voor jezelf en de ander)

Uitwerking van de Hartkwaliteiten

Het praktiseren van de vier hartkwaliteiten leidt tot een (meer) diepe staat van onvoorwaardelijk welzijn. Niet afhankelijk van voorwaarden en condities. Ontvankelijk voor verandering. We komen meer in verbinding met anderen. Door verandering in houding naar onszelf en anderen, reageren we op een meer wijze manier dat leidt tot een meer vredige staat van zijn.

“Mensen worden vaak gedreven vanuit verlangens en afkeer. Wijze/Verlichte mensen leven vanuit wijsheid en liefde.”

Hoe beoefenen we ‘De Vier Hartkwaliteiten’?

Bij iedere hartkwaliteit reciteren we zinnen die ons helpen de specifieke hartkwaliteit te ontwikkelen. Deze wensen/zinnen richten we op verschillende ‘groepen wezens’.

Kies niet de moeilijkste personen uit, maar iemand waarop je het eenvoudig kunt beoefenen zonder in sterke emoties te komen. Kies 1 persoon uit, niet meer. Deze persoon staat voor alle personen die in dezelfde groep vallen.

Telefoonboek Metta

Het is mogelijk dat je interesse weg-ebt en-/of ‘het gevoel’ bij de woorden verdwijnt. Silvia Bornstein noemt dit ook wel ‘Telefoonboek Metta’. Weet dat ook dit van voorbijgaande aard is. Vertrouw erop dat het wel weer komt. Besef ook dat Metta meer is dan een gevoel en dichter bij een intentie staat. Ga door met het opnoemen van de zinnen op een mindful wijze.

Liefdevolle Vriendelijkheid meditatie – Metta meditatie

De Metta meditatie is er op gericht liefdevolle vriendelijkheid te ontwikkelen. Het ontwikkelen van liefdevolle vriendelijkheid wordt in de formele beoefening vaak als eerste gedaan, omdat een staat van ‘liefdevolle vriendelijkheid’ een goede basis is voor de beoefening van de andere hartkwaliteiten.

Volgorde van groepen

Van oorsprong wordt gezegd dat we Metta als eerste op onszelf richten omdat dit het makkelijkste zou zijn. Misschien dat het in de tijd van de Boeddha anders was, maar ik weet dat in ieder geval NU niet iedereen een positief zelfbeeld heeft waardoor deze vlieger niet altijd opgaat. Je kunt er dan ook voor kiezen om de Metta als eerste te richten op een inspirerend persoon of ander wezen.

De volgorde van groepen mensen/wezens is liefdevolle vriendelijkheid gericht aan:

  1. jezelf (of 1 en 2 omdraaien)
  2. een inspirerend persoon
  3. een vriend
  4. een moeilijk persoon
  5. alle wezens

Traditionele wensen die we reciteren zijn:

“Mag ik/jij veilig zijn”

“Mag ik/jij gezond zijn”

“Mag ik/jij gelukkig zijn”

“Mag ik/jij leven in vrede”

Kijk welke wensen voor jou passend zijn. Je kunt ook andere woorden gebruiken. Het is beter om er maar 2 te nemen, dan te struikelen over de woorden. Uiteindelijk doen de woorden er niet toe. Het gaat om de intentie. Vertrouw erop dat wat je uitkiest goed is. Ga er niet meer ‘aan sleutelen’ tijdens de formele beoefening. Dit geldt ook voor de zinnen van de andere drie hartkwaliteiten.

Enkele zinnen ter inspiratie:

“Mag ik/jij sterk zijn”
“Mag ik/jij vitaal zijn”
“Mag ik/jij liefde zijn”

Let wel, we wensen iemand iets liefdevols toe, maar we verwachten geen uitkomsten. Wensen is dus iets anders dan hopen en verlangen.
“De achterzijde van de munt ‘hoop’ is ‘angst’.
Ik hoop dat dit gebeurd. Ik ben bang dat dit niet gebeurd.”

Lees ook het artikel: Metta Meditatie

Compassie meditatie – Karuna meditatie

In het Boeddhisme kent men een gezegde:
De leer van de Boeddha heeft twee vleugels, net als een vogel: wijsheid en compassie. Zonder een van de twee zul je gaan dwalen. Wijsheid zonder compassie is droog en onverschillig. Compassie zonder wijsheid wordt papperig, zoet, overdreven sentimenteel.

Daarom is het belangrijk om bij alle hartkwaliteiten ook mindfulness in ogenschouw te nemen. Doe de beoefening met wijsheid. Verder helpt de beoefening van gelijkmoedigheid hier ook bij (zie volgende paragraaf gelijkmoedigheid).

Bij compassie erkennen we als eerste dat er lijden is (zie ‘De Vier Nobele Waarheden’). Bij ieder mens. Niemand kan ontsnappen aan bijvoorbeeld lijden bij geboorte, ziekte en ouderdom. Aan de buitenkant kan het misschien anders lijken, toch is dit een waarheid.

Compassie = NIET medelijden

Bij medelijden neem je het lijden van de ander als het ware over. Bij compassie geef je wel om het lijden van de ander, maar gaat hier zelf niet in mee.

Compassie = NIET oplossingen aandragen

Vaak hebben we de neiging om iemand direct oplossingen aan te bieden. Maar compassie gaat meer over ‘iemand te horen’. Ook wel ‘Holding space’.

Deze Youtube video illustreert goed het verschil: https://www.youtube.com/watch?time_continue=13&v=1Evwgu369Jw

Als er verdriet, medelijden of onverschilligheid ontstaat

Het is goed mogelijk dat als we compassie beoefenen, het tegenovergestelde ontstaat. Dit is niet fout! Omarm wat er ontstaat.
Het beste wat je dan kunt doen is schakelen tussen liefdevolle vriendelijkheid en compassie. Ga eerst terug naar het wensen van liefdevolle vriendelijkheid naar jezelf. En kijk of je dan weer terug kunt keren naar compassie. Je kunt hiertussen heen en weer pendelen.

Zinnen die we kunnen reciteren zijn:

[Eventueel naam] Mag jij vrij zijn van lichamelijk en geestelijk lijden

Of

[Eventueel naam] Ik geef om je. Ik geef om je pijn. Mag de pijn dragelijker worden doordat ik er om geef.

Je kunt eventueel zelfs je Metta wensen riciteren als ze passend zijn bij de intentie van Compassie.

Volgorde van groepen bij het wensen van compassie:

– Een vriend/goede bekende die lijdt

– Iemand die jou heeft geholpen

– Een bekende vreemde (neutraal persoon)

– Jezelf

– Alle wezens

Altruïstische vreugde meditatie – Mudita meditatie

Bij deze vreugde meditatie wensen wij vooral vreugde aan anderen en dit resulteert in geluk in onszelf.

Het is niet ongewoon dat, als wij anderen gelukkig of vreugdevol zien, dat er in onszelf iets anders ontstaat. Denk bijvoorbeeld aan oordelen, jaloezie, verontwaardiging en onverschilligheid. Soms hebben we het idee dat er niet genoeg vreugde voor iedereen is. Met de beoefening van Mudita oefenen we onszelf in altruïstische vreugde.

Let hierbij op (net als bij de andere hartkwaliteiten) dat je mindfulness niet uit het oog verliest. Vreugde zonder mindfulness is bijvoorbeeld extreem extatisch zijn. Door het dolle heen. Dat is NIET wat er wordt bedoeld met Muditata.

De wensen die je kunt gebruiken bij Muditatie meditatie:
Dat jouw vreugde en geluk voort mag gaan.
Dat jouw geluk groter mag worden.”

De volgorde van groepen:
– Een vriend of bekende die geluk ervaart of iets positiefs beleefd

– Een inspirerend persoon

– Een bekende vreemde (neutraal persoon)

– Een moeilijk persoon

– Alle wezens

Het is mogelijk om een moment voor te stellen waarbij iemand gelukkig of vreugdevol was.

Bij Altruïstische vreugde moet ik zelf altijd aan een moment van mijn dochtertje (op dat moment net 3 jaar) denken. Wij geven haar graag zo min mogelijk suiker en heel af en toe mag ze een koekje of een ijsje hebben.
Laatst kwam ik thuis van de supermarkt met een pak koekjes. Ze zegt “Heb jij koekjes gekocht?”. Ik antwoord “Ja, maar ze zijn niet voor jou”. “O” zegt ze. “De koekjes zijn voor oma, die komt vanavond op visite” vul ik aan. Zo’n 4 uur later komt oma eraan en mijn dochter rent naar de voordeur en schreeuwt “Oma! Oma! Papa heeft koekjes voor jou gekocht voor bij de koffie!”.
Ze was zo blij voor oma dat zij die koekjes kreeg, ondanks dat zij deze niet kreeg. Dat is Mudita.

Eigenlijk zelfs dubbele mudita want ik wordt vreugdevol bij het denken aan de vreugde van mijn dochter die vreugdevol was voor de aanstaande vreugde van oma. En zo verspreid Mudita zich voort.

Gelijkmoedigheid meditatie – Upekkha meditatie

De traditioneel Boeddhistische zinnen die we reciteren zijn:

“All beings are the owners of their karma; their happiness and unhappiness depends upon their actions, not on my wishes for them’.

Voor veel mensen is het woord Karma hierin lastig. Bedenk hiermee dat wordt bedoeld dat alles afhankelijk van elkaar is. Dat onze intenties en handelingen er toe doen m.b.t. de uitkomst.

Je kunt hier ook je eigen zinnen bedenken die bij onze huidige tijd passen, zoals:
“[Eventueel naam], ik weet jij hebt pijn. Ik ben niet in staat het ontvouwende (leven) te controleren. Ik geef om je en dit zal je pijn dragelijker maken”

of

“[Eventueel naam], ik geef om je. Ik weet jij hebt pijn. De dingen zijn zoals ze zijn en ik ben niet in staat dit te veranderen.”

Het gaat niet om de woorden. Maar het ontwikkelen van de intentie.

De volgorde bij gelijkmoedigheid verschilt met die van de andere Brahma-Vihara meditaties.
– Start met een neutraal persoon (of wellicht beter gezegd, een bekende vreemde). Het is het makkelijkste om hier je gelijkmoedigheid op te oefenen.

– Een inspirerend persoon

– Een vriend
– Iemand die je niet mag
– Jezelf
– Alle wezens

Gelijkmoedigheid is NIET onverschilligheid. Dan zit je er ver naast. Dit kan ook een ongemerkt proces zijn als je gelijkmoedigheid beoefend. Als je enige vormen van aversie bespeurt kun je tijdelijk stoppen met het beoefenen van gelijkmoedigheid en overgaan tot het opnoemen van liefdevolle wensen.

Onlangs heb ik een ‘hart-retraite’ gedaan bij Heather Sundberg en zij had een mooie uitleg over gelijkmoedigheid (vrij vertaald naar het Nederlands):
“Gelijkmoedigheid is de balans en ruimte tussen
niet-reactive geest en hart
gegrond in wijsheid
dat een diep ‘er om geven’ ondersteund
en leidt tot een passende reactie”

 

 

vier hartkwaliteiten brahma viharas

 

gerjan on Facebookgerjan on Instagramgerjan on Linkedingerjan on Pinterestgerjan on Twittergerjan on Youtube
gerjan
- Meditatieleraar bij Patipada meditatiecentrum Zwolle
- Eigenaar Patipada.nl webshop voor yoga en meditatie & Littlegreeny.nl webshop voor bewuste ouders
- Beheerder Blogbewust.nl